وال واشر برای نورپردازی نمای ساختمان؛ راهنمای انتخاب و نصب

نورپردازی نمای ساختمان توجه به زیبایی نما را در شب به اندازه روز افزایش می‌دهد. منظور از نورپردازی نمای ساختمان استفاده از یک چراغ پرنور نیست. مساحت مورد نظر، مقدار روشنایی و خطی یا مخروطی بودن آن بر انتخاب نوع منبع نور موثر است.

وال واشر برای ایجاد نور خطی و سطحی روی دیوار از محبوب‌ترین‌ها است. وال واشر نمای ساختمان سبب می‌شود تا خطوط، بافت‌ها، ستون‌ها و المان‌های معماری برجسته‌تر شود.

اگر توان چراغ، زاویه تابش، فاصله نصب و تعداد وال واشرها متناسب با ویژگی‌های نما انتخاب نشوند، ممکن است بخشی از ساختمان بیش از حد روشن و بخش دیگر تاریک دیده شود و جزئیات معماری به ‌خوبی دیده نشوند.

در این مقاله سعی داریم که بدانیم برای اجرای یک نورپردازی اصولی، چگونه توان، زاویه تابش، فاصله نصب، تعداد چراغ و رنگ نور را متناسب با ویژگی‌های نمای ساختمان موردنظر انتخاب کنیم.

وال واشر چه نقشی در نورپردازی نمای ساختمان دارد؟

در نورپردازی نمای ساختمان با وال واشر، هدف معمولاً روشن کردن یک سطح نسبتاً وسیع و ایجاد یک نوار یا سطح روشن روی نما است. به همین دلیل، محل قرارگیری چراغ به اندازه توان آن اهمیت دارد.

این چراغ‌ها می‌توانند در پایین یا بالای نما نصب شوند و نور را در امتداد سطح دیوار هدایت کنند. در نماهایی که دارای ستون، قاب، فرورفتگی، برجستگی یا بافت خاص هستند، جهت تابش می‌تواند باعث تأکید بیشتر روی این جزئیات شود.

در حالیکه نورپردازی نقطه‌ای بیشتر برای تأکید روی یک المان مشخص به کار می‌رود اما در نورپردازی مدرن نما با وال واشر معمولاً هدف ایجاد یک الگوی نور پیوسته‌تر و هماهنگ در طول یا ارتفاع نماست.

بنابراین هنگام طراحی، نباید فقط به تعداد چراغ‌ها توجه کرد. باید مشخص باشد که قرار است کدام بخش نما روشن شود و نور با چه الگویی روی سطح پخش شود.

انتخاب توان وال واشر بر اساس ابعاد نما

بزرگ‌ترین اشتباه این است که تصور کنید با دانستن متراژ نما می‌توان توان موردنیاز را به‌صورت دقیق محاسبه کرد. اما، توان وال واشر برای نمای ساختمان فقط به مساحت وابسته نیست و نمی‌توان یک عدد ثابت را برای توان در نظر گرفت.

ارتفاع نما، رنگ و جنس سطح، فاصله چراغ تا دیوار، زاویه تابش، میزان روشنایی محیط اطراف و حتی شکل طراحی نور، همگی روی توان مناسب مؤثر هستند.

برای مثال، نورپردازی روی یک دیوار با سطح روشن و بازتاب زیاد با وال واشر توان کم، می‌تواند جلوه مناسبی پیدا کند، در حالی‌که نمایی با رنگ تیره یا سطح زبر و مات، به نور بیشتر و به دنبال آن توان بیشتری نیاز دارد.

همچنین اگر چراغ در فاصله درستی نصب نشود و بیش از حد از دیوار فاصله داشته باشد، بخشی از نور در سطح وسیع‌تری پخش می‌شود و شدت روشنایی روی دیوار کاهش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی افزایش توان همیشه بهترین راه‌حل نیست و گاهی اصلاح فاصله یا زاویه نصب نتیجه بهتری ایجاد می‌کند.

بنابراین، بهتر است انتخاب توان به‌شکل مرحله‌ای انجام شود: ابتدا ویژگی‌های نما و محدوده‌ای که باید روشن شود مشخص شود، سپس با توجه به فاصله نصب و زاویه تابش، توان مناسب انتخاب گردد. در پروژه‌های مهم اجرای یک بخش آزمایشی قبل از نصب کامل از انتخاب اشتباه جلوگیری می‌کند.

زاویه تابش وال واشر و تأثیر آن بر شکل نور

زاویه تابش یکی از عوامل مهم در طراحی نورپردازی نماست؛ زیرا تعیین می‌کند نور تا چه اندازه روی سطح پخش شود و چه محدوده‌ای را روشن کند.

زاویه کم‌ باعث می‌شود نور متمرکزتر باشد و شدت بیشتری در یک محدوده مشخص ایجاد کند. این نوع تابش برای تأکید روی ستون‌ها، قاب‌ها یا بخش‌های خاص نما استفاده می‌شود.

زاویه باز سبب می‌شود نور در سطح وسیع‌تری پخش شود و هنگامی که روشن کردن یک بخش بزرگ‌تر از دیوار هدف نورپردازی است، کاربرد بیشتری دارد.

برای مثال، اگر فاصله چراغ از دیوار کم باشد و از زاویه بسیار کم استفاده شود، نور فقط در یک ناحیه محدود جمع می‌شود و بخش‌های اطراف تاریک می‌مانند. برعکس، اگر برای یک المان باریک از زاویه بسیار باز استفاده شود، نور ممکن است بیش از محدوده موردنیاز پخش شود.

پس زاویه تابش وال واشر باید متناسب با فاصله چراغ و ابعاد سطح نما انجام شود. 

فاصله مناسب وال واشر از دیوار چقدر است؟

فاصله نصب وال واشر از دیوار یکی از مهم‌ترین عوامل در شکل‌گیری مناسب نور روی نما است و نمی‌توان برای تمام ساختمان‌ها یک فاصله ثابت تعیین کرد.

در بسیاری از ساختمان‌ها، فاصله‌ای در حدود ۲۰ تا ۵۰ سانتی‌متر می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای بررسی باشد. اما این مقدار بسته به ارتفاع نما، نوع لنز، زاویه تابش، طول چراغ و الگوی موردنظر می‌تواند کمتر یا بیشتر شود.

وقتی چراغ در فاصله نزدیک به دیوار نصب شود، معمولاً نور متمرکزتری روی سطح دیده می‌شود که سبب می‌گردد بافت و برجستگی‌های نما بیشتر نمایان شود. این روش برای ایجاد جلوه‌های سایه‌روشن و تأکید بر بافت مصالح مناسب است.

اگر چراغ کمی دورتر قرار بگیرد، نور فرصت بیشتری برای پخش شدن دارد و سطح وسیع‌تری را پوشش می‌دهد. این روش می‌تواند برای نماهای صاف و وسیع مناسب‌تر باشد، اگر فاصله بیش از حد شود، شدت نور روی سطح کاهش پیدا می‌کند و ممکن است به توان بالاتری نیاز باشد.

بنابراین در فاصله نصب وال واشر از دیوار باید بین سه عامل زیر تعادل ایجاد شود:

1-  میزان پوشش نور

2-  شدت روشنایی

3-  جلوه بصری موردنظر

 در ضمن شرایط آب‌وهوایی محل نصب نباید نادیده گرفته شود. وال واشرهای نصب‌شده در فضای بیرونی باید از نظر مقاومت در برابر رطوبت، بارندگی، گرد و غبار و تغییرات دما متناسب با شرایط محیط انتخاب و به شکل اصولی نصب شوند.

نصب وال واشر از پایین یا بالای نما؛ کدام بهتر است؟

محل نصب وال واشر چه از پایین و چه از بالای نما به سبک معماری ساختمان و هدف نورپردازی بستگی دارد و همیشه نمی‌توان یک جهت ثابت را توصیه کرد.

در ساختمان‌هایی که ارتفاع زیادی دارند، نصب وال واشر در پایین نما و تابش نور به سمت بالا می‌تواند خطوط عمودی و ارتفاع ساختمان را برجسته‌تر کند. این روش در نماهایی که دارای ستون یا المان‌های عمودی هستند، جلوه بصری بیشتری ایجاد می‌کند.

در بعضی نماها نصب از قسمت بالایی ساختمان و تابش نور به سمت پایین برای روشن کردن سطوح مشخص یا ایجاد جلوه متفاوت در سطوح است. به‌خصوص زمانی که دسترسی به قسمت پایین ساختمان محدود باشد یا معماری نما چنین ساختاری را بهتر نشان دهد.

در پروژه‌های خاص، استفاده ترکیبی از نور پایین و بالا انجام می‌شود‌. در این شکل از نورپردازی باید شدت و جهت نورها به‌گونه‌ای تنظیم شود که دو منبع نور با یکدیگر تداخل ایجاد نکنند و نما بیش از حد روشن نشود.

پیش از نصب نهایی، بهتر است جهت تابش در محل واقعی آزمایش شود، زیرا چیزی که روی نقشه مناسب به نظر می‌رسد، به دلیل وجود سایه ساختمان‌های اطراف، درختان یا برجستگی‌های نما نتیجه متفاوتی داشته باشد.

تعداد وال واشر موردنیاز برای یک نما چگونه تعیین می‌شود؟

تعداد وال واشر برای نما را نمی‌توان تنها با یک قانون ثابت مانند هر چند متر یک چراغ تعیین کرد. طول نما، طول هر وال واشر، فاصله بین چراغ‌ها و میزان هم‌پوشانی نور باید در کنار هم بررسی شوند.

برای مثال، اگر در نما نیاز به ایجاد یک خط نور نسبتاً یکنواخت در طول دیوار است، فاصله چراغ‌ها باید به اندازه‌ای باشد که بین لکه‌های نور فاصله تاریک ایجاد نشود و هم‌پوشانی مناسب نوری انجام شود.

اگر هدف ایجاد نورهای جداگانه روی ستون‌ها یا بخش‌های مشخص باشد، می‌توان فاصله بیشتری بین چراغ‌ها در نظر گرفت.

طول وال واشر در ایجاد نور مناسب بسیار مهم است. استفاده از چراغ‌های کوتاه‌تر با فاصله زیاد می‌تواند باعث ایجاد نقاط تاریک شود و استفاده از چراغ‌های طولانی‌تر می‌تواند پوشش پیوسته‌تری ایجاد کند.

برای تعیین تعداد مناسب، ابتدا طول و ارتفاع سطح موردنظر مشخص می‌شود، سپس محل قرارگیری چراغ‌ها روی نقشه یا نمای ساختمان مشخص شده و زاویه تابش و محدوده پخش نور بررسی می‌شود. در پروژه‌های بزرگ، تست نور در یک قسمت از نما می‌تواند مبنای دقیق‌تری برای تعیین تعداد نهایی باشد. 

انتخاب رنگ نور وال واشر برای نمای ساختمان

رنگ نور بر ظاهر نهایی ساختمان در شب تأثیر زیادی دارد و باید بر اساس رنگ و متریال نما انتخاب شود.

نور سفید گرم معمولاً حس کلاسیک و گرم‌تری ایجاد می‌کند و بیشتر برای نماهایی با سنگ‌های کرم، آجر یا رنگ‌های گرم مناسب است.

نور سفید طبیعی ظاهر متعادل‌تری ایجاد می‌کند و برای بسیاری از نماهای مدرن و سنگی انتخاب مناسبی است، زیرا رنگ واقعی مصالح را کمتر تغییر می‌دهد.

نور سفید سرد جلوه‌ای مدرن‌تر و خنک‌تر ایجاد می‌کند و بیشتر در نماهای مدرن، شیشه‌ای یا با رنگ‌های سرد استفاده می‌شود.

در انتخاب رنگ نور بهتر است به مواردی مثل: رنگ واقعی نما، نور محیط، رنگ سایر چراغ‌های ساختمان و فضای اطراف توجه کرد. استفاده همزمان از چند رنگ نور متفاوت در یک نمای کوچک باعث شلوغ شدن ظاهر ساختمان می‌شود.

اشتباهات رایج در نصب وال واشر روی نما

اشتباه در انتخاب و نصب وال واشر مناسب علاوه براینکه بازدهی نورپردازی را کاهش می‌دهد گاهاً سبب افزایش هزینه خواهد شد. به همین دلیل در ادامه اشتباهات رایج را توضیح می‌دهیم:

1-  انتخاب توان بیش از نیاز: که یکی از رایج‌ترین اشتباهات است. پرنورتر بودن همیشه به معنی بهتر بودن نورپردازی نیست. نور شدید می‌تواند جزئیات نما را از بین ببرد و باعث خیرگی شود.

2-  بی‌توجهی به زاویه تابش: حتی یک چراغ با توان مناسب، اگر زاویه آن با سطح نما هماهنگ نباشد، پوشش نوری مناسبی نخواهد داشت.

3-  فاصله نامناسب از دیوار: که می‌تواند باعث ایجاد لکه‌های نور یا کاهش شدت روشنایی شود. بهتر است فاصله قبل از نصب نهایی آزمایش شود.

4-  فاصله بین چراغ‌ها: اگر فاصله بین چراغ‌ها بدون توجه به الگوی پخش نور انتخاب شود، شاید بین دو چراغ نقاط تاریک ایجاد شود. این نکته در نماهایی که قرار است نور یکنواخت داشته باشند، اهمیت بیشتری دارد.

5- سایه‌های ناخواسته: ستون‌ها، لبه‌های بیرون‌زده، بالکن‌ها و المان‌های معماری می‌توانند مسیر نور را مسدود کنند و روی سایر نقاط سایه ایجاد کنند.

جمع‌بندی

برای اجرای اصولی نورپردازی نمای ساختمان با وال واشر، یک عدد ثابت برای توان یا فاصله نصب وجود ندارد. طراحی مناسب به مجموعه‌ای از عوامل مانند ابعاد و ارتفاع نما، جنس و رنگ سطح، زاویه تابش، فاصله چراغ تا دیوار، طول وال واشر، تعداد چراغ‌ها و رنگ نور بستگی دارد.

بهتر است براساس ویژگی‌های نما، محل نصب و الگوی نور موردنظر، توان و زاویه مناسب انتخاب شود. نمایی که جزئیات در هویت بصری آن اهمیت زیادی دارد، آزمایش نور در بخشی از نما پیش از اجرای کامل از بسیاری از خطاها و هزینه‌های اضافی جلوگیری می‌کند.

بنابراین، انتخاب درست محل نصب و فاصله و زاویه مناسب، گاهی می‌تواند بیشتر از افزایش توان چراغ در کیفیت نهایی نورپردازی تاثیر داشته باشد.